Het kader heeft nadrukkelijk geen zelfstandige juridische status. De aanwezigheid van een of meer signalen betekent niet dat sprake is van een strafbaar feit, een tuchtrechtelijke normschending of discriminatie in juridische zin. Een signaal is aanleiding om nader te onderzoeken wat er feitelijk is gebeurd, welke rechtsnormen van toepassing zijn en welke gevolgen het handelen voor de betrokkene heeft gehad.

Toetsing aan internationale verdragen en toepassing op neurodivergente cliënten

Voorligt de vraag of het nemen van maatregelen om discriminatie tegen neurodivergente mensen tegen te gaan en toegankelijkheid en inclusie te bevorderen:

Deze checklist is toepasbaar voor inspecties in onderwijs, arbeid, zorg en sociaal domein.

Deze vragen zijn geschikt voor:

De insteek is nadrukkelijk juridisch-functioneel: niet “is er sprake van kwade wil?”, maar “worden verdragsverplichtingen geschonden door handelen, nalaten of inrichting van systemen?”

Deze beleidsnotitie beoogt inzichtelijk te maken waarom een ontoegankelijke inrichting van maatschappelijke systemen een van de meest voorkomende oorzaken is van discriminatie tegen neurodivergente mensen, en hoe dit juridisch en toezichthoudend moet worden beoordeeld. De notitie biedt inspecties, beleidsmakers en handhavingsinstanties een toetsingskader om ontoegankelijkheid te herkennen als (indirecte) discriminatie en om hierop effectief te interveniëren.

De resolutie van 4 oktober 2023 van het Europees Parlement over de harmonisatie van de rechten van autistische mensen heeft directe betekenis voor Nederland, ondanks haar niet-bindende karakter. Juist omdat Nederland zich profileert als mensenrechtenstaat en partij is bij het VN-Verdrag Handicap, legt deze resolutie bestaande tekortkomingen in wetgeving, beleid en rechtsbescherming scherper bloot.

De rechtsbescherming van neurodivergente mensen in Nederland vertoont fundamentele gebreken. Hoewel discriminatie op grond van handicap formeel verboden is en internationale mensenrechtenverdragen duidelijke verplichtingen opleggen, blijkt in de praktijk dat neurodivergente mensen – en in het bijzonder kinderen – onvoldoende effectief worden beschermd tegen uitsluiting, ontoegankelijkheid en institutionele discriminatie. Dit geldt met name in het onderwijs, maar ook op andere terreinen zoals zorg, arbeid en overheidshandelen.

Dit memo biedt handvatten om zaken van autistische en neurodivergente cliënten strategisch sterker te positioneren, voorbij het individuele incident.

Deze checklist is bedoeld om signalen van discriminatie van autistische en andere neurodivergente mensen systematisch, juridisch juist en mensenrechtelijk onderbouwd te herkennen en te beoordelen.