Nota over de financiële consequenties van discriminatie en ontoegankelijkheid van neurodivergente mensen en de baten van investeren in toegankelijkheid en inclusie

Besluitvormingsvraag

Voorligt de vraag of het nemen van maatregelen om discriminatie tegen neurodivergente mensen tegen te gaan en toegankelijkheid en inclusie te bevorderen:

1. financieel haalbaar is, en

2. opweegt tegen andere beleidsprioriteiten.

Deze nota laat zien dat niet-ingrijpen structureel duurder is dan wél ingrijpen, en dat investeren in toegankelijkheid geen kostenpost is, maar een kostenbeheersingsmaatregel.

Samenvatting (beslispunten)

• Discriminatie en ontoegankelijkheid leiden tot hoge structurele kosten in onderwijs, zorg, uitkeringen, uitvoering en arbeidsmarkt.

• Deze kosten zijn grotendeels versnipperd over begrotingen, waardoor ze bestuurlijk minder zichtbaar zijn.

• Relatief beperkte investeringen in toegankelijkheid en inclusie leiden tot:

  • minder uitval,

  • lagere zorg- en uitkeringskosten,

  • hogere arbeidsparticipatie,

  • minder bezwaar- en beroepsprocedures.

• Het argument “er is geen geld” is feitelijk onjuist: het geld wordt nu al uitgegeven, maar inefficiënt.

Voorgesteld besluit: investeren in structurele maatregelen ter bevordering van neuro-inclusie als financieel rationeel beleid.

1. Onderwijs: uitval is duurder dan ondersteuning

Huidige situatie

Uit de aangeleverde ervaringen blijkt dat ontoegankelijk onderwijs leidt tot:

• schooluitval;

• langdurig verzuim;

• doorverwijzing naar (jeugd)zorg.

Nederlandse rekenvoorbeeld (conservatief)

• Kosten extra ondersteuning leerling (bijv. begeleiding, rustvoorziening, flexibiliteit):
  €2.500 – €5.000 per jaar

• Kosten voortijdige schooluitval (maatschappelijke kosten over levensloop):
  ± €250.000 per leerling (CPB-orde van grootte)

Rekenvoorbeeld gemeente (middelgroot):

• 20 leerlingen vallen uit door structurele ontoegankelijkheid

• Kosten levensloop: 20 × €250.000 = €5.000.000

• Kosten preventieve ondersteuning (20 × €5.000 × 4 jaar): €400.000

➡️ Elke euro aan ondersteuning voorkomt ± €12 aan latere kosten.

2. Arbeidsmarkt: uitsluiting kost meer dan aanpassing

Huidige situatie

Neurodivergente mensen:

• hebben hogere werkloosheid,

• vallen vaker uit door burn-out,

• belanden vaker in uitkeringen.

Nederlandse rekenvoorbeelden

Werkloosheid en uitkering

• Gemiddelde kosten bijstandsuitkering: ± €18.000 per jaar

• Gemiddelde duur bij structurele uitsluiting: 10–20 jaar

➡️ €180.000 – €360.000 per persoon, exclusief uitvoeringskosten.

Werkgeversperspectief

• Kosten burn-out werknemer: €60.000 – €100.000 (verzuim, vervanging, productieverlies)

• Kosten redelijke aanpassingen (werkplek, flexibiliteit, begeleiding):
  €1.000 – €5.000 eenmalig

➡️ Preventie is 10–50 keer goedkoper dan uitval.

3. Zorg: medicalisering van systeemfalen

Huidige situatie

Ontoegankelijke systemen leiden tot:

• stressgerelateerde klachten;

• langdurige GGZ-trajecten;

• verkeerde of eindeloze diagnostiek.

Nederlandse rekenvoorbeelden

• Gemiddeld GGZ-traject (basis + specialistisch):
  €10.000 – €30.000 per persoon

• Veel trajecten behandelen gevolgen (stress, overbelasting), niet de oorzaak.

Vergelijk:

• Aanpassing procedure/omgeving: €0 – €2.000

• GGZ-traject door uitval: €20.000

➡️ Elke vermeden escalatie bespaart tienduizenden euro’s.

4. Overheidsuitvoering: bureaucratie is duur

Huidige situatie

Ontoegankelijke procedures leiden tot:

• meer bezwaar en beroep;

• langere dossiers;

• juridische kosten;

• ambtelijke tijd.

Nederlandse rekenvoorbeelden

• Kosten behandeling bezwaarprocedure (ambtelijk + juridisch):
  €1.500 – €3.000

• Kosten beroepsprocedure:
  €5.000 – €10.000

Stel:

• 100 dossiers escaleren door gebrek aan maatwerk

• 50 bezwaren × €2.000 = €100.000

• 20 beroepen × €7.500 = €150.000

➡️ €250.000 aan kosten, terwijl eenvoudige aanpassingen vooraf mogelijk waren.

5. Mijdgedrag en niet-gebruik: verborgen kosten

Veel neurodivergente mensen:

• vragen geen hulp meer aan,

• melden geen problemen,

• vermijden voorzieningen.

Gevolg:

• problemen stapelen zich op,

• interventies worden zwaarder en duurder,

• beleid mist signalen.

Niet-gebruik lijkt goedkoop, maar is in werkelijkheid uitgestelde kostenverhoging.

6. Wat maatregelen kosten (indicatief)

MaatregelKostenTraining ambtenaren/leraren/leidinggevenden€300–€1.000 p.p.Aanpassing procedures & communicatieeenmalig €10.000–€50.000Extra begeleiding / maatwerk€1.000–€5.000 p.p./jaarStructureel inclusiebeleidbeperkt t.o.v. totale begroting

Deze kosten vallen in het niet bij:

• uitval,

• zorgkosten,

• uitkeringslasten,

• juridische trajecten.

7. Financieel bestuurlijke conclusie

• Discriminatie en ontoegankelijkheid zijn geen besparingsstrategie, maar een kostenversneller.

• Kosten worden nu:

  • doorgeschoven,

  • verstopt in andere domeinen,

  • afgewenteld op burgers en toekomstig beleid.

• Investeren in neuro-inclusie is:

  • financieel rationeel,

  • risicoverlagend,

  • en bestuurlijk verantwoord.

Voorgesteld besluit

1. Erkennen dat discriminatie en ontoegankelijkheid van neurodivergente mensen structurele kosten veroorzaken.

2. Investeren in preventieve maatregelen gericht op toegankelijkheid, redelijke aanpassingen en inclusie.

3. Kosten-batenanalyses expliciet meenemen bij beleidskeuzes over inclusie.

4. Geldgebrek niet langer hanteren als afwijzingsgrond zonder integrale financiële onderbouwing.

Slotopmerking

Wie vandaag niet investeert in toegankelijkheid, kiest niet voor besparing, maar voor uitgestelde schade.
Neuro-inclusief beleid is geen luxe, maar verstandig financieel bestuur.