Welkom op mijn blog

Ongeveer 15% tot 20% van de Nederlandse bevolking is neurodivergent (daaronder vallen onder andere autisme, ADHD, hoogbegaafdheid en dyslectie). Wij, de schrijvers van dit stuk, horen ook bij deze groep.

Een van de zaken waar ik me nu hard voor wil maken binnen het ECIO | Expertisecentrum Inclusief Onderwijs is dat curricula van studenten (flink) worden ingekort bij studenten, zeker als zij weten wat zij voor type beroep willen doen.Dit moet wat mij betreft uiteraard wel zorgvuldig. Toen ik een traject bij EEGA Plus, werd ik eerst uitgebreid onderzocht, voordat ik aan een opleiding begon. Ik koos dus niet 'zomaar' een opleiding uit. Dat was voor mij wel fijn, want ik kreeg antwoorden op vragen die ik had over mijzelf en wat voor mij mogelijk was. Later heb ik nog een keer zo'n onderzoek bij mijzelf laten uitvoeren, maar dan voor een hbo-studie. N.a.v. dat onderzoek werd mij geadviseerd om een thuisstudie rechten te volgen en een baan te zoeken als adviseur, en mijn interesse in beleid was ook al duidelijk (en daar ging het gesprek met de loopbaancoach ook over). Ik heb zowel de vakkenpakketten op het hbo, als mijn huidige premaster gedeeld. De vakken in het rood zou ik dan niet hoeven te volgen, omdat die niet nodig zijn voor mijn ambities. Daar hoef ik geen tijd en geld (aan bijlessen) aan uit te geven, en docenten hoeven ook niets aan mij uit te geven.Inmiddels heb ik ook een gesprek hierover gevoerd met de vicedecaan van de faculteit Rechtswetenschappen van de Open Universiteit. En ook zij staat volledig achter mijn voorstel. Zij voerde als argumenten aan dat studenten hierdoor beter worden geïnformeerd over de studie, en dus beter voorbereid aan een opleiding beginnen, en docenten er beter op kunnen vertrouwen dat zij intrinsiek gemotiveerde studenten hebben voor de vakken. Eerder kreeg ik er ook al steun voor van iemand binnen WAVE We Appreciate, Value & Empower.Het aantal te behalen studiepunten is vastgelegd in artikel 7.4 en 7.5 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. De OER moet zich daaraan houden. Dus dit kan helaas niet 'zomaar' worden ingevoerd. Ik hoop steun te krijgen van degenen die de macht hebben om OER's te veranderen.Maar ik hoop toch op zijn minst de discussie in onderwijsland verder op scherp te stellen. Andere redenen waarom ik hier voorstander van ben, naast mijn eigen ervaringen, zijn:

Gisteren heb ik samen met de FNV een brochure aangeboden aan de Tweede Kamercommissie van SZW over de dreigende korting op Wajong-uitkeringen. Dit kan betekenen dat sommige mensen er tot € 750 op achteruit zullen gaan. Dit is uiteraard onrechtvaardig en jaagt veel mensen de schulden in.Aanwezig waren Martin de Beer (VVD), Esmah Lahlah (GL/PvdA), Anouschka Biekman (D66), Jimmy Dijk (SP), Corrie van Brenk (50PLUS), Sarath Hamstra (CDA) en voorzitter Luc Stultiens. Met De Beer heb ik vervolgens kort gesproken over de uitspraak van minister Eelco Heinen over dat er te veel geld gaan naar arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en dat voorstellen om die te minderen vooral deze mensen hard zullen raken. Ik voegde eraan toe dat ik vind dat die kosten ook toegeschreven moeten worden aan het feit dat het voor sommige mensen te moeilijk is om mee te doen en verwees naar een blog van mij waar ik er uitgebreider op inging + de petitie van Evelien Jonkers (https://lnkd.in/eARqg_7Z). Ik wees er ook op dat bij meerdere wetsvoorstellen in onderzoeken van onder meer de Afdeling Advisering van de Raad van State voor dit soort problemen worden gewaarschuwd, maar die wetsvoorstellen desondanks worden aangenomen.De FNV heeft er zelf ook een persbericht over geschreven: https://lnkd.in/ehBBJAGu

Allereerst vind ik het een goede zaak dat de politieke redactie van RTL Nieuws ingaat op de kosten van het feit dat sommige mensen niet kunnen werken. Ikzelf vind dat er te makkelijk neerbuigend wordt gedaan over inversteringen in diversiteits- en inclusiebeleid (al is een discussie over welke middelen en of zij effectief zijn in het bevorderen van inclusie wel nodig). Over de kosten van overheid en samenleving als er 𝗴𝗲𝗲𝗻 investeringen worden gedaan in het bevorderen van inclusie en het bestrijden van discriminatie gaat het in mijn ogen te weinig (deze kosten zijn onder meer onzichtbaar in begrotingen). Goed dat RTL Nieuws dat nu wel heeft.Echter, ik maak me wel zorgen over het politieke antwoord dat daarop gaat volgen. In het interview blijkt dat minister Eelco Heinen vooral klaagt over de instroom en de kosten, en voor hervormingen pleit. Maar welke hervormingen worden het dan? Leveren ze alleen de staatskas op, of ook de samenleving? Eerdere wetsvoorstellen om (gedeeltelijk) arbeidsongeschiktheidsuitkeringen te verlagen stemmen mij niet echt optimistisch.Om toch even een aanbeveling te geven, breng ik graag de petitie van Evelien Jonkers in herinnering waarin zij verzoekt aan kabinet en werkgevers om parttime werk makkelijker te maken (https://lnkd.in/e8h2j4Xi). Deze petitie heeft al ruim 2500 handtekeningen en de aanvraag om de petitie aan te bieden ligt al bij de TK-commissie van SZW. Bovendien wordt er al jaren flink geklaagd over personeelstekort en heeft Nederland recent het facultatief protocol van het VN-verdrag Handicap geratificeerd en riepen Tweede Kamerleden meermaals op om meer actie. Voldoende aanleiding om met deze aanbevelingen van Jonkers aan de slag te gaan.https://lnkd.in/e4jzzmRV

Wees eens eerlijk tegen jezelf: hoe wordt de manier waarop je met anderen omgaat beïnvloed? Is het de dominante cultuur? Is het de kennis over de medemens in kwestie?Volgens mij hebben we vrijwel allemaal meestal de neiging om aardig ‘met de flow mee te gaan’. Dit werkt meestal wel. Maar wat nou als er iemand binnenkomt die duidelijk anders is? Iemand die zich niet altijd fijn voelt in de huidige manier van omgaan? Dan ontstaat er sneller frictie en onbegrip, of wordt zo iemand afgewezen. Maar wat doen we hieraan?Als je het mij vraagt, worden zaken waarbij dit mogelijk kan gebeuren het liefst van tevoren besproken, en niet pas ‘als de bom valt’. Maar hoe voer je zo’n gesprek? Als het gaat om liefdesrelaties zie ik regelmatig sociale mediaberichten met “stel deze vragen aan je partner om je relatie te verbeteren” en “bespreek deze dingen voordat je gaat trouwen”. Maar over andere relaties dan het huwelijk, zie ik dat soort berichten vrijwel niet, terwijl het wel net zo belangrijk is.Maar goed, ik maak zelf even een lijstje met vragen die je, mijns inziens, kunt bespreken om zakelijke relaties goed te maken:- Hoe kan ik ervoor zorgen dat jij makkelijk je behoeften en grenzen aangeeft?- Hoe wil jij feedback ontvangen?- Heb je baat bij veel vrijheid, of juist niet?- Wat zijn positieve ervaringen bij eerdere werkplekken?- Wat betekent ‘duidelijke communicatie’ voor jou?Maar dat is wat mij betreft niet alles. Want wat als zulke zaken worden aangegeven, maar er wordt onvoldoende mee gedaan? In de enquête die ik voor mijn boek heb uitgeschreven, heeft van degenen die meestal wel weet wat die kan doen als hen onrecht wordt aangedaan, 60% aangegeven dat ze meestal niet krijgen wat ze nodig hebben. En het krijgen van wat men nodig heeft, heeft veel invloed op de meldingsbereidheid.

Allereerst, waarom praat alleen de commissie VWS erover? Gezien de inhoud van dit verdrag is dit ook voer voor de commissies OCW, BZK, SZW en J&V, want dit Verdrag bevat bepalingen over onder meer rechtsbescherming, onderwijs, arbeidsparticipatie.Ten tweede: wat zal de oogst zijn? Op 5 april 2024 was het voornaamste beeld dat overbleef dat Kamerleden willen dat de uitvoering van implementatieplannen 𝘀𝗻𝗲𝗹𝗹𝗲𝗿 gaat. Maar de voortekenen sinds die tijd zijn echter niet zo goed. In een debat op 9 september 2025 noemde Ismail el Abassi het niet uitvoeren van aangenomen moties “een beperking” van het kabinet, waarin onder meer is verzocht om termen als inclusief en toegankelijk concrete inhoud te geven, zodat mensen zich erop kunnen beroepen als hun rechten worden geschonden. In dat debat klaagde hij ook over een gebrek aan controlemechanismen en sanctiemidden bij niet-naleving van het Verdrag.Ten derde: moeten wij het niet eens hebben over een terugkerend patroon dat het leven van kwetsbaren in crisistijd snel moeilijk wordt gemaakt? Denk bijvoorbeeld aan de voorgenomen bezuinigingen op de WIA.Ten vierde: het gaat in rapporten, beleidsstukken en Kamerdebatten nooit over discriminatie tegen neurodivergente mensen. Onder ambtenaren heb ik vanuit mijn onderzoek heel veel onwetendheid gezien, wat leidt tot nadelige beleidskeuzes. Hierom heb ik er een boek over geschreven (https://lnkd.in/emWz8TSv). Ik zou graag willen dat alle ambtenaren die zich bezighouden met inclusie dit boek hebben en gebruiken in hun werk. Hopelijk wordt dit bericht zo vaak gedeeld dat er het een en ander van terecht komt en ik hierover met de ministeries van VWS, OCW, BZK, SZW en J&V in gesprek kan gaan.

Op dit moment heeft de Nederlandse overheid beperkte bevoegdheden voor handhaving en toezicht op het gebied van arbeidsmarktdiscriminatie tijdens het werving- en selectieproces. En paar jaar geleden werd om dit probleem op te lossen het wetsvoorstel Wet toezicht gelijke kansen bij werving en selectie ingediend. Dat wetsvoorstel zou werkgevers verplichten om een wervings- en selectiebeleid te voeren waarmee arbeidsmarktdiscriminatie wordt voorkomen en had de Nederlandse Arbeidsinspectie bevoegdheden moeten geven voor het controleren van organisaties op de aanwezigheid en toepassing van beleid gericht op het voorkomen van discriminatie bij werving en selectie. Dat wetsvoorstel sneuvelde helaas in de Eerste Kamer. Hopelijk komt er nu wel verbetering.Voor mij als onderzoeker naar discriminatie (en leuke ontwikkeling: binnenkort start ik bij de Universiteit Utrecht met een verdiepend onderzoek naar discriminatie tegen neurodivergenten op de arbeidsmarkt) is hierin een aantal onderdelen cruciaal, om verbetering te brengen:- Uitvoerders (werkgevers, HR, Nederlandse Arbeidsinspectie) moeten weten waar zij aan toe zijn en waar exact de grenzen liggen. Ik zie in meerdere wetsvoorstellen over discriminatie helaas dat normen vaak te open zijn, waardoor slachtoffers onvoldoende worden beschermd. Die normen moeten wat mij betreft onder meer zorgen voor het opleggen van herstelopdrachten.- Wetsvoorstellen moeten voldoen aan internationale verdragen. Hier ziet helaas zelfs de Afdeling Advisering van de Raad van State te weinig op toe. Klachten worden meestal pas achteraf gerapporteerd. Maar dat moet actiever preventief, en Kamerleden en deze Afdeling moeten daar zeer streng op toezien.Om iedereen een handje te helpen, hier de algemene opmerkingen die het Comité over het VN-verdrag Handicap heeft gemaakt over het artikel over de arbeidsmarkt, vertaald door Niets Over Ons Zonder Ons: https://lnkd.in/eHPVF_NT- Niet alleen bij werving en selectie, maar ook op het werk zelf moet het nodige worden verbeterd, vooral als het gaat om het respecteren van gezondheidsbehoeften en het tegengaan van ziekteverzuim. Ik ben voor de eerste enquête over discriminatie tegen neurodivergente mensen door heel wat respondenten op de vingers getikt, omdat zij vonden dat ik naast bij sollicitatie, ook had moeten vragen over discriminatie en ander onrecht op het werk. Deze input heb ik wel verwerkt voor mijn boek (te koop via https://lnkd.in/eU67RXbi).En o ja, ik heb op mijn website ook een checklist gepubliceerd die door inspecteurs kan worden gebruikt. Deze is te vinden op https://lnkd.in/eVYK_mxk en is ook gepubliceerd in mijn boek.https://lnkd.in/esaVyJ2a

Mensen die om wat voor reden dan ook niet fulltime kunnen werken, kunnen vaak moeizaam aan werk komen (ongeveer 100.000 mensen in de WIA, de WGA en de Wajong is volgens de laatste cijfers van de Monitor Arbeidsparticipatie Arbeidsbeperkten van het UWV beschikbaar voor werk) terwijl er wel een enorm personeelstekort is. Dit moet anders, daarom onderteken ik deze petitie van Evelien Jonkers die is verspreid bij DeGoedeZaak. Wij vragen concreet:Van het kabinet:- Pas de premiestructuur aan, zodat parttime werknemers niet vrijwel even duur zijn als fulltimers;- Volg de maatregelen 1 t/m 11 van het IBO “Werk aan de WIA” éérst op (de “DOEN” maatregelen) om een goed fundament te creëren zodat mensen met een WIA-uitkering werkelijk aan een baan kunnen komen;- Stel een verplicht quotum in voor werkgevers met meer dan 250 werknemers voor het creëren van parttime functies en kijk breder dan de banenafspraak/participatiewet.Van werkgevers:- Creëer de mogelijkheid om 4, 5 of 6 uur per dag te werken;- Zorg voor parttime functies in elke laag van de organisatie: van uitvoering tot aan management;- Zet vooroordelen opzij, ga in gesprek met mensen met een uitkering: niet iedereen heeft begeleiding nodig, een deel kan per uur nog net zo productief zijn als eerst;- Bied gelijkwaardig loon en arbeidsvoorwaarden naar rato bij gelijkwaardige prestaties;Sta open voor aanpassingen en opbouwschema’s waar nodig;- Geef parttimers bij goed functioneren een contract voor onbepaalde tijd;Parttime is ook echt parttime, verwacht niet dat mensen alsnog 8 uur per dag bereikbaar of inzetbaar zijn.

Bij antidiscriminatie spreken we over fysieke toegankelijkheid en digitale toegankelijkheid. Wat weleens onderbelicht blijft, is mentale toegankelijkheid.Deze toegankelijkheid kan belangrijk zijn voor onder andere neuro divergente mensen, nieuwkomers, mensen onder stress, senioren en mensen zonder informeel netwerk. Waarom? Omdat ze extra inspannen om te interpreteren.

Annelies van der Meij heeft op Jacobin Nederland een stuk geschreven over de strijd tegen ‘Neuronormativiteit’ (https://jacobin.nl/hoe-links-is-die-strijd-tegen-neuronormativiteit/), en Marie Deserno heeft er al kort op gereageerd, over de huidige blinde vlekken in het maatschappijbeeld over dit probleem.Als oud-politicus die discriminatie tegen neurodivergente mensen onderzoekt, wil ik er nog een aantal andere zaken aan toevoegen, die mij in mijn tijd in de politiek zijn opgevallen:- Op de website van de Tweede Kamer der Staten-Generaal staan alle moties die sinds 2008 zijn ingediend, te vinden. Het viel mij echter op dat het woord racisme in ruim 200 moties voorkomt, maar neurodiversiteit-gerelateerde termen nog geen 20 keer.- Politici laten zich vaak leiden door het nieuws en onderzoeksrapporten. In rapporten over discriminatie is het mij echter keer op keer opgevallen dat neurodiversiteit nooit wordt behandeld, waardoor de druk op de politiek laag blijft. Om die druk te verhogen, doe ik nu zelf onderzoek.- Veel discriminatie tegen neurodivergente mensen is institutioneel van aard en is daarom minder geschikt voor oneliner-moties met dicta als “verzoekt een zero-tolerancebeleid tegen discriminatie”. Dit vraagt echt om institutionele hervormingen. Ik kreeg meermaals het advies om níet te gaan studeren omdat veel scholen ontoegankelijk zijn voor mij. Maar in hoeverre zou ik het ieder individuele docent die dit zegt kwalijk kunnen nemen, als die zelf in de leerling gelooft, maar ook de ontoegankelijkheid ziet? Ik weet dat zelfs rechters oordelen dat, als een school niet toegankelijk kan worden voor een kind, de school het kind mag afwijzen. En dan sta je paf als kind.En ja, ik kreeg als gevolg van die ontoegankelijkheid en afwijzingen ook thuis te horen dat ik maar beter niet kan studeren. Maar dit kon ik mijn ouders toen moeilijk kwalijk nemen, want er was niemand die voor ons het tegendeel kon bewijzen. Nu staan zij gelukkig volledig achter mijn studie en mijn strijd.- Hoe moet je opkomen voor neurodivergenten? Hierover is veel onwetendheid, en er is ook vrij weinig literatuur over bekend. Dat ik de huidige literatuur weet te vinden, komt omdat ik er mijn levenswerk van heb gemaakt. Maar ik kijk er niet raar van op als het voor veel beleidsmakers het zelfs moeilijk is om de juiste zoektermen in te vullen op Google, laat staan goed antwoord te krijgen op hun vragen. Maar het is wel belangrijk dat ze die krijgen.- De juiste wetten creëren en goed controleren, dat is in dit geval moeilijk. Ik zie bij andere gemarginaliseerde groepen dat het al vrij moeilijk gaat en clubs als de Afdeling Advisering van de Raad van State en de Nederlandse orde van advocaten vaak kritisch zijn op de vraag: lost dit wetsvoorstel het probleem op? Maar voor discriminatie tegen neurodivergenten is dit nóg moeilijker, vrees ik.

Ik ben blij dat Chris Dorsman bij Joop van BNNVARA nu ook aandacht heeft gegeven aan de uitdagingen die neurodivergente werknemers meemaken (zijn stuk is te lezen op De ervaringen van neurodivergente mensen maken zichtbaar dat de overbelasting van werknemers toeneemt - Joop - BNNVARA). Hier wat treffende alinea's:"Opvallend is dat deze uitval zelden structureel wordt meegenomen in de evaluatie van inclusiebeleid. Wat zichtbaar wordt gemaakt, zijn instroom, succes en individuele prestaties. Wat ontbreekt, zijn gegevens over overbelasting, afhaken of de voorwaarden waaronder functioneren houdbaar blijft. Die afwezigheid is geen detail: wat niet wordt gemeten, kan moeilijk als probleem worden erkend.""Zo blijven bestaande normen intact, terwijl de voorwaarden voor functioneren buiten beeld verdwijnen. De sterke-kanten-retoriek maskeert daarmee de prijs van meedoen en legitimeert uitsluiting zonder die te benoemen. Validisme verschijnt hier niet als expliciet oordeel, maar als normatief kader dat bepaalt wie als functionerend geldt.""Daarmee wordt duidelijk dat het debat over neurodiversiteit niet draait om talent of tekort, maar om de normen waaraan functioneren wordt afgemeten. Zolang inzetbaarheid, tempo en zichtbare prestaties als vanzelfsprekend uitgangspunt gelden, blijft erkenning afhankelijk van rendement. Neurodiversiteit legt dat niet bloot omdat zij uitzonderlijk is, maar omdat zij zichtbaar maakt wat het systeem veronderstelt over hoe een mens hoort te functioneren."Een van de populairste aanbevelingen onder neurodivergente werknemers die mijn enquête hebben ingevuld, is dat er meer aandacht en zorg moet zijn voor mentale gezondheid. En dit geldt ook voor neurotypische werknemers, want ook daar neemt het verzuim toe. Zoals hier ook terecht wordt geschreven: "Dat mechanisme beperkt zich niet tot neurodivergente mensen. Ook onder neurotypische werknemers neemt uitval door overbelasting toe. Het arbeidstempo dat als normaal geldt, blijkt voor steeds meer mensen moeilijk vol te houden." Recent onderzoek van o.a. Evelien Brouwers, PhD, gepubliceerd in TBV, laat zien dat werknemers hun psychische klachten vooral zien als gevolg van werkdruk, organisatieproblemen en een gebrek aan steun, niet als de primaire oorzaak van hun verzuim. Over wat dit betekent in de praktijk, heeft Edelhart Y. Kempeneers een stuk geschreven: https://lnkd.in/eMr3gSQXDe huidige rapportage over discriminatie richt zich veel op incidenten, maar zou naar mijn mening ook veel meer moeten gaan over het institutionele component van discriminatie. En met name dat is wat mij betreft een zaak voor bedrijfspsychologen, de Nederlandse Arbeidsinspectie, antidiscriminatievoorzieningen, het DIG-werkveld (waar neurodiversiteit helaas geen onderdeel van is), ambtenaren en politici.

Het coalitieakkord is er gekomen, en er zijn forse bezuinigingen aangekondigd op de zorg, de WIA, de IVA, de WW en de AOW. De klachten over de problemen van mensen die er afhankelijk van zijn, zijn al geuit door diverse partijen, zoals de FNV. Die zaken ga ik niet herhalen. Maar ik heb wel andere kritieken.Ja, ik heb ook wat te zeggen over de uitgaven die nu worden gedaan aan de zorg en het onderwijs en vind dat er op sommige punten wel wat kan worden geminderd. Maar ik verschil enorm van mening met de rechtse politici over wáár bezuinigd moet worden.- Zo is er de misvatting dat maatregelen om inclusie te bevorderen vooral geld kosten (en waar rechts makkelijk op bezuinigt). Echter, de kosten van afwezigheid op school of werkloosheid door discriminatie en ontoegankelijkheid is niet zichtbaar in begrotingen, maar zijn wel invloedrijk. Zo gaf Balans, vereniging voor ouders ooit aan dat de kosten van ieder kind dat niet naar school kan rond de € 50.000 bedragen voor gezin en samenleving. Dit zou veel uitgebreider benoemd en gecontroleerd moeten worden, met bijvoorbeeld krantenkoppen als "Discriminatie kost de overheid een half miljard in 2026". In de tweede versie van 'De stem van de neurodivergent' ga ik in op hoe het financiële plaatje eruit kan zien als er wél meer wordt geïnvesteerd in toegankelijkheid.- Een bezuiniging op het onderwijs lijkt van de baan, maar nieuwe bezuinigingen in de nabije toekomst zijn allesbehalve uitgesloten (en die kwamen er in het verleden vaak). Daarom probeer ik nu zelf te lobbyen voor een bezuinigingsvoorstel: aankomende studenten actiever begeleid bij het maken van een studiekeuze. Die informatie wordt onder meer gebruikt om vakken die niet relevant zijn voor de ambities van de student vroegtijdig te schrappen. Dit om onder meer de werkdruk te verlagen, verzuim tegen te gaan en het switchen van opleiding te voorkomen. Een positief bijproduct is dat ook toegankelijkheid op 1 aspect wordt bevorderd.- In met name de GGZ komt het ook vaak voor dat mensen behandelingen krijgen die niet aansluit bij hun behoeften, protocollen de benodigde hulp tegenhouden en bestuurders moeilijk doen over sommige zaken die voor een cliënt helpend zijn. Ook misstanden als deze kosten overheid en samenleving bakken met geld. Hier moet echt wat aan worden gedaan, vind ik.- In de begroting van SZW voor 2023 stond dat gemeenten € 8 miljoen krijgen om mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen. Ik vind dit weinig, dit moet veel meer. We hebben in Nederland een personeelstekort, terwijl er wel veel moet gebeuren. Ik sprak er recent iemand over van de FNV. Zij zei "wij kaarten dat regelmatig aan, maar niemand doet er iets mee". Mijn oproep aan iedereen die daar een rol in kan hebben: doe er wel wat mee.Aan de slag, maar wel met grote zorgvuldigheid